Ang Pangalan sa Lumang Aklatan Part3

Tumanggi si Paolo sa kapalit at hiniling na idaan ang tala sa bukas na pagpupulong na may mga saksi. Sa wakas ay nakaharap ni Ines ang mga taong kailangang makarinig ng katotohanan. Hindi niya nais na may mapahiya para lamang makabawi siya. Ang nais niya ay may umako sa pinsalang nagawa at may magbago pagkatapos. “Pakinggan ninyo muna kami,” sabi ni Paolo. Sa Dumaguete, pamilyar ang mukha ng mga nakapaligid, kaya mas mahirap magsalita nang walang nanginginig na tinig. Hindi umalis si Ines. May mga sandaling ang pananatili ay mas matapang kaysa pagsigaw.

Pinatunayan ng paaralan ang pagtanggap ng mga aklat at humingi ng paumanhin ang mga nagpakalat ng paratang. “Bakit mo ako tinutulungan?” tanong ni Ines kay Paolo. Hindi agad sumagot ang mamamahayag sa radyo. Pinagmasdan niya muna ang mukha ni Ines, na pagod ngunit ayaw magpakita ng panghihina. “Dahil may karapatan kang malaman kung ano ang totoo,” sabi niya. Hindi sapat iyon upang mawala ang pag-aalinlangan. Sa bawat hakbang nila, iniisip ni Ines kung ano ang maaaring mawala sa kanya: hanapbuhay, tiwala ng mga tao, at ang kakaunting kapanatagang matagal niyang inipon. Pero mas nakakatakot ang mamuhay na parang wala siyang nakita.

Umupo sila sa isang maliit na tindahan habang naghihintay na humupa ang ingay sa paligid. May kumukulong tubig, may humahampas na hangin sa yero, at may nagbibilang ng sukli sa kabilang mesa. “Hindi naman lahat ng pagkakamali ay masama ang pinagmulan,” maingat na sabi ni Paolo. “Pero hindi ibig sabihin noon ay walang dapat managot,” sagot ni Ines. Napangiti siya nang bahagya sa sarili niyang katigasan. Hindi niya nakasanayang may taong hindi kaagad nagsasabing kalimutan na lamang ang problema. Iyon ang unang dahilan kung bakit unti-unting gumaan ang pakiramdam niya.

Bumalik sa isip ni Ines ang mga gabing umuuwi siyang halos wala nang lakas. Hindi siya bayani sa sarili niyang kuwento. May mga araw na gusto na lang niyang isara ang pinto at huwag makisangkot. Ngunit may taong higit na mahihirapan kapag walang kumilos. Hinawakan niya ang aklat na kupas at pinagmasdan ang mga bakas ng paggamit dito. “Kung mali tayo, tatanggapin ko,” sabi niya. “Pero kung tama tayo, hindi ako papayag na iba ang magbayad.” Tumango si Paolo. Hindi niya ipinangakong magiging madali ang susunod.

Sa paglalakad nila sa makitid na daan, may lumapit na matandang nakasaksi sa bahagi ng nangyari. Hindi kumpleto ang kuwento nito, at iyon mismo ang mahalaga. “Huwag ninyong basta paniwalaan ang sabi-sabi,” paalala ng matanda. Nagtanong si Ines tungkol sa oras, sa mga taong naroon, at sa kung ano talaga ang nakita. Isinulat ni Paolo ang mga sagot sa papel. Sa unang pagkakataon, hindi na puro takot ang hawak nila. May maliliit na detalye silang maaaring suriin, at may mga tanong na maaari nilang iharap nang hindi naninira ng kapwa.

Bago maghiwalay, napansin ni Paolo na hindi pa kumakain si Ines. Inabutan niya ito ng tinapay na binili sa kanto. “Hindi nito maaayos ang problema,” sabi niya. “Alam ko,” sagot ni Ines, “pero salamat pa rin.” Kumain sila nang tahimik. Sa sandaling iyon, hindi tungkol sa paninira sa isang tahimik na boluntaryo ang lahat. Tungkol din ito sa dalawang taong natutong magtiwala nang hindi hinihinging isuko ng isa ang sariling pag-iisip. May takot pa rin, pero hindi na nag-iisa si Ines sa pagharap dito.

Nang muling bumukas ang aklatan, ang unang pahina ng talaan ay nilagyan ni Ines ng paalala: ang mabuting pangalan ay hindi dapat isugal para sa mabilis na kuwento. Hindi naging perpekto ang lahat sa isang araw. May mga relasyong kailangang ayusin, may mga papeles na kailangang pirmahan, at may mga taong kailangang matutong humingi ng tawad nang walang palusot. Pero sa pag-uwi ni Ines, napansin niyang hindi na siya naglalakad nang nakayuko. “Bukas, ano ang gagawin natin?” tanong ni Paolo. “Ang mga ordinaryong bagay,” sagot niya. “At sisiguraduhin nating walang maiiwan.” Hindi na kailangang maging lihim ang kanilang pag-asa.