Ang Huling Tawag sa Parola Part 2

Kinilala ni Iñigo ang boses bilang dating tagabantay na nagtago matapos pagbantaan ng may-ari ng bangka. Hindi pa nakakabawi si Mara sa kanyang nakita nang dumating si Iñigo. Hindi siya nagdala ng madaling sagot. “Ano ang kailangan mong malaman ngayon?” tanong niya. “Kung bakit may nagtatago,” tugon ni Mara. Sa Batanes, may mga bagay na napagkakasunduang huwag nang balikan, lalo na kapag sangkot ang mga taong may impluwensiya. Ngunit iba ang katahimikang pinipili sa katahimikang ipinapataw. Napatingin si Mara sa lumang talaan; tila karaniwang bagay lamang iyon, pero ngayon ay may bigat na hindi na niya maitatanggi.

Sinundan nila ang petsa sa talaan hanggang sa lumang bodega; naroon ang mga pangalan ng nailigtas at ang utos na huwag ilathala ang bilang. “Bakit mo ako tinutulungan?” tanong ni Mara kay Iñigo. Hindi agad sumagot ang bantay-parola. Pinagmasdan niya muna ang mukha ni Mara, na pagod ngunit ayaw magpakita ng panghihina. “Dahil may karapatan kang malaman kung ano ang totoo,” sabi niya. Hindi sapat iyon upang mawala ang pag-aalinlangan. Sa bawat hakbang nila, iniisip ni Mara kung ano ang maaaring mawala sa kanya: hanapbuhay, tiwala ng mga tao, at ang kakaunting kapanatagang matagal niyang inipon. Pero mas nakakatakot ang mamuhay na parang wala siyang nakita.

Umupo sila sa isang maliit na tindahan habang naghihintay na humupa ang ingay sa paligid. May kumukulong tubig, may humahampas na hangin sa yero, at may nagbibilang ng sukli sa kabilang mesa. “Hindi naman lahat ng pagkakamali ay masama ang pinagmulan,” maingat na sabi ni Iñigo. “Pero hindi ibig sabihin noon ay walang dapat managot,” sagot ni Mara. Napangiti siya nang bahagya sa sarili niyang katigasan. Hindi niya nakasanayang may taong hindi kaagad nagsasabing kalimutan na lamang ang problema. Iyon ang unang dahilan kung bakit unti-unting gumaan ang pakiramdam niya.

Bumalik sa isip ni Mara ang mga gabing umuuwi siyang halos wala nang lakas. Hindi siya bayani sa sarili niyang kuwento. May mga araw na gusto na lang niyang isara ang pinto at huwag makisangkot. Ngunit may taong higit na mahihirapan kapag walang kumilos. Hinawakan niya ang sirang radyo at pinagmasdan ang mga bakas ng paggamit dito. “Kung mali tayo, tatanggapin ko,” sabi niya. “Pero kung tama tayo, hindi ako papayag na iba ang magbayad.” Tumango si Iñigo. Hindi niya ipinangakong magiging madali ang susunod.

Sa paglalakad nila sa makitid na daan, may lumapit na matandang nakasaksi sa bahagi ng nangyari. Hindi kumpleto ang kuwento nito, at iyon mismo ang mahalaga. “Huwag ninyong basta paniwalaan ang sabi-sabi,” paalala ng matanda. Nagtanong si Mara tungkol sa oras, sa mga taong naroon, at sa kung ano talaga ang nakita. Isinulat ni Iñigo ang mga sagot sa papel. Sa unang pagkakataon, hindi na puro takot ang hawak nila. May maliliit na detalye silang maaaring suriin, at may mga tanong na maaari nilang iharap nang hindi naninira ng kapwa.

Bago maghiwalay, napansin ni Iñigo na hindi pa kumakain si Mara. Inabutan niya ito ng tinapay na binili sa kanto. “Hindi nito maaayos ang problema,” sabi niya. “Alam ko,” sagot ni Mara, “pero salamat pa rin.” Kumain sila nang tahimik. Sa sandaling iyon, hindi tungkol sa nawawalang tala ng mga bangkang iniligtas ang lahat. Tungkol din ito sa dalawang taong natutong magtiwala nang hindi hinihinging isuko ng isa ang sariling pag-iisip. May takot pa rin, pero hindi na nag-iisa si Mara sa pagharap dito.

Nang lumabas sila, nakita nilang sinusunog ang tanging bangkang may nakaukit na katibayan. Napahinto si Mara. Hinanap niya ang tingin ni Iñigo, umaasang may paliwanag na agad nitong maibibigay. Wala. Sa halip ay magkatabi nilang hinarap ang nangyari. Hindi na sapat ang mga hinala at bulung-bulungan; kailangan na nilang kumilos nang may ingat. Sa labas, nagpapatuloy ang karaniwang buhay ng Batanes, ngunit para kay Mara, may nabago na. Ang dating maliit na suliranin ay may kaugnayan pala sa mas malalim na katotohanan. At hindi niya alam kung sino pa ang handang magsalita.