Sa Likod ng Huling Biyahe Part3

Nagpahayag ang dating drayber at ipinakita ang lumang tala ng paglalakbay na tugma sa mga tiket. Sa wakas ay nakaharap ni Luningning ang mga taong kailangang makarinig ng katotohanan. Hindi niya nais na may mapahiya para lamang makabawi siya. Ang nais niya ay may umako sa pinsalang nagawa at may magbago pagkatapos. “Pakinggan ninyo muna kami,” sabi ni Arman. Sa Baguio, pamilyar ang mukha ng mga nakapaligid, kaya mas mahirap magsalita nang walang nanginginig na tinig. Hindi umalis si Luningning. May mga sandaling ang pananatili ay mas matapang kaysa pagsigaw.

Napatunayang ginagamit ang nawawalang bagahe para takpan ang pagnanakaw sa imbakan; naharap sa reklamo ang sangkot na kawani. “Bakit mo ako tinutulungan?” tanong ni Luningning kay Arman. Hindi agad sumagot ang drayber ng bus. Pinagmasdan niya muna ang mukha ni Luningning, na pagod ngunit ayaw magpakita ng panghihina. “Dahil may karapatan kang malaman kung ano ang totoo,” sabi niya. Hindi sapat iyon upang mawala ang pag-aalinlangan. Sa bawat hakbang nila, iniisip ni Luningning kung ano ang maaaring mawala sa kanya: hanapbuhay, tiwala ng mga tao, at ang kakaunting kapanatagang matagal niyang inipon. Pero mas nakakatakot ang mamuhay na parang wala siyang nakita.

Umupo sila sa isang maliit na tindahan habang naghihintay na humupa ang ingay sa paligid. May kumukulong tubig, may humahampas na hangin sa yero, at may nagbibilang ng sukli sa kabilang mesa. “Hindi naman lahat ng pagkakamali ay masama ang pinagmulan,” maingat na sabi ni Arman. “Pero hindi ibig sabihin noon ay walang dapat managot,” sagot ni Luningning. Napangiti siya nang bahagya sa sarili niyang katigasan. Hindi niya nakasanayang may taong hindi kaagad nagsasabing kalimutan na lamang ang problema. Iyon ang unang dahilan kung bakit unti-unting gumaan ang pakiramdam niya.

Bumalik sa isip ni Luningning ang mga gabing umuuwi siyang halos wala nang lakas. Hindi siya bayani sa sarili niyang kuwento. May mga araw na gusto na lang niyang isara ang pinto at huwag makisangkot. Ngunit may taong higit na mahihirapan kapag walang kumilos. Hinawakan niya ang tiket at pinagmasdan ang mga bakas ng paggamit dito. “Kung mali tayo, tatanggapin ko,” sabi niya. “Pero kung tama tayo, hindi ako papayag na iba ang magbayad.” Tumango si Arman. Hindi niya ipinangakong magiging madali ang susunod.

Sa paglalakad nila sa makitid na daan, may lumapit na matandang nakasaksi sa bahagi ng nangyari. Hindi kumpleto ang kuwento nito, at iyon mismo ang mahalaga. “Huwag ninyong basta paniwalaan ang sabi-sabi,” paalala ng matanda. Nagtanong si Luningning tungkol sa oras, sa mga taong naroon, at sa kung ano talaga ang nakita. Isinulat ni Arman ang mga sagot sa papel. Sa unang pagkakataon, hindi na puro takot ang hawak nila. May maliliit na detalye silang maaaring suriin, at may mga tanong na maaari nilang iharap nang hindi naninira ng kapwa.

Bago maghiwalay, napansin ni Arman na hindi pa kumakain si Luningning. Inabutan niya ito ng tinapay na binili sa kanto. “Hindi nito maaayos ang problema,” sabi niya. “Alam ko,” sagot ni Luningning, “pero salamat pa rin.” Kumain sila nang tahimik. Sa sandaling iyon, hindi tungkol sa pagkawala ng bag ng pasahero ang lahat. Tungkol din ito sa dalawang taong natutong magtiwala nang hindi hinihinging isuko ng isa ang sariling pag-iisip. May takot pa rin, pero hindi na nag-iisa si Luningning sa pagharap dito.

Sa panibagong biyahe, hindi na natakot si Luningning na humawak ng tiket: bawat isa ay patunay na may karapatan siyang marinig. Hindi naging perpekto ang lahat sa isang araw. May mga relasyong kailangang ayusin, may mga papeles na kailangang pirmahan, at may mga taong kailangang matutong humingi ng tawad nang walang palusot. Pero sa pag-uwi ni Luningning, napansin niyang hindi na siya naglalakad nang nakayuko. “Bukas, ano ang gagawin natin?” tanong ni Arman. “Ang mga ordinaryong bagay,” sagot niya. “At sisiguraduhin nating walang maiiwan.” Hindi na kailangang maging lihim ang kanilang pag-asa.